Pivot & Reshape

Pivot & Reshape

ข้อมูลเดียวกันจัดเก็บได้ 2 รูปแบบ: Wide (กว้าง) และ Long (ยาว) การแปลงไปมาเป็นทักษะสำคัญที่ต้องรู้

Python

Wide vs Long Format

import pandas as pd

# Wide format — แต่ละเดือนเป็น column
wide = pd.DataFrame({
    "product": ["เสื้อ", "กางเกง"],
    "jan": [100, 80],
    "feb": [120, 90],
    "mar": [110, 85]
})
#   product  jan  feb  mar
# 0    เสื้อ  100  120  110
# 1  กางเกง   80   90   85

# Long format — เดือนเป็นค่าใน column
# product | month | sales
# เสื้อ   | jan   | 100
# เสื้อ   | feb   | 120
# ...

.melt() — Wide → Long

long = wide.melt(
    id_vars=["product"],       # column ที่คงไว้
    value_vars=["jan", "feb", "mar"],  # column ที่จะ unpivot
    var_name="month",          # ชื่อ column ใหม่สำหรับ header
    value_name="sales"         # ชื่อ column ใหม่สำหรับค่า
)
print(long)
#   product month  sales
# 0    เสื้อ   jan    100
# 1  กางเกง   jan     80
# 2    เสื้อ   feb    120
# 3  กางเกง   feb     90
# 4    เสื้อ   mar    110
# 5  กางเกง   mar     85

Tip

Long format เหมาะกับการวิเคราะห์ — groupby, merge, plot ทำได้ง่ายกว่า Wide format เหมาะกับการนำเสนอ — อ่านง่ายกว่าในตาราง

.pivot_table() — Long → Wide (พร้อม aggregate)

# สร้างข้อมูล long
sales = pd.DataFrame({
    "product": ["เสื้อ", "เสื้อ", "เสื้อ", "กางเกง", "กางเกง", "กางเกง"],
    "region": ["กรุงเทพ", "เชียงใหม่", "กรุงเทพ", "กรุงเทพ", "เชียงใหม่", "กรุงเทพ"],
    "amount": [500, 300, 450, 600, 200, 350]
})

# pivot_table — สรุปยอดขายตาม product x region
pivot = sales.pivot_table(
    values="amount",
    index="product",
    columns="region",
    aggfunc="sum",
    fill_value=0
)
print(pivot)
# region   กรุงเทพ  เชียงใหม่
# product
# กางเกง       950       200
# เสื้อ         950       300

.pivot_table() vs .pivot()

# .pivot() — ใช้เมื่อไม่ต้อง aggregate (ค่าไม่ซ้ำ)
# .pivot_table() — ใช้ได้เสมอ เพราะมี aggfunc จัดการค่าซ้ำ

Caution

.pivot() จะ error ถ้ามีค่าซ้ำ (duplicate index/column pairs) ใช้ .pivot_table() แทนจะปลอดภัยกว่า เพราะสามารถ aggregate ค่าซ้ำได้

หลายค่ารวม

pivot = sales.pivot_table(
    values="amount",
    index="product",
    columns="region",
    aggfunc=["sum", "mean", "count"],
    fill_value=0,
    margins=True  # เพิ่มแถว/คอลัมน์ All (รวมทั้งหมด)
)

Google Sheets

• Wide → Long: ไม่มีฟังก์ชันตรงๆ — ต้อง copy/paste ด้วยมือ
• Long → Wide: Insert > Pivot table
• Rows = product, Columns = region, Values = SUM(amount)

SQL

-- Pivot (PostgreSQL crosstab)
SELECT * FROM crosstab(
  'SELECT product, region, SUM(amount)
   FROM sales GROUP BY 1, 2 ORDER BY 1, 2'
) AS ct(product TEXT, "กรุงเทพ" INT, "เชียงใหม่" INT);
-- Unpivot: UNION ALL หลาย SELECT

C

// C ไม่มี pivot ดั้งเดิม
// ต้อง allocate 2D array แล้ว loop จัดการเอง